تكوينيات و . . . » . بنابراين ، چيزى را در زمانى در شرايط خاصى با مصلحت ويژه‌اى استوارى مىبخشد و در شرايط و زمان و مصالح ديگرى محوش مىنمايد و لكن « ام الكتاب » اصل و اساس همهء تغييرات و ثابتات ، از روز اول ، در نزد او ، مشخص بوده و در كتابى مسطور و از علم مستأثر ذات اقدس ربوبى اوست كه نه جهلى پيش مىآيد و نه لغوى و نه چيز ديگرى و ما در بحث « بدأ » اين مطلب را به صورت تفصيلى يادآور شديم كه لوح محفوظ هرگز دستخوش هيچگونه تغييرى نمىگردد . نتيجه بحث از بيان گذشته چنين نتيجه مىگيريم كه جريان « محو و اثبات » ، جهان شمول و فراگير است ، هم عالم تكوين را فرا مىگيرد و هم عالم تشريع را و هم عالم خلق را و هم عالم امر را ، به طور كلّى تمامى رخدادهاى زمانمند و اجل‌پذير را ( در همهء آسمانها و زمين ) شامل مىشود ؛ چرا كه فرمود : ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى « 1 » ؛ « ما آسمانها و زمين و آنچه را كه ميان آن دو است ، جز به حقّ و [ تا ] زمانى معين ، نيافريديم » . اين مفهوم گسترده را از اطلاق آيهء يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ . . . استفاده مىنماييم ، و اختصاص مورد ، به آيات مربوط به نبوت و رسالت انبيا - عليهم السلام - مخصوص نيست . بنابراين ، اقوال پژوهشگران اسلامى در اين مورد مبنى بر اينكه مراد آيه ، « تنها نسخ احكام است و يا محو و اثبات طومار اعمال بندگان است و يا محو ذنوب مؤمنين و اثبات گناه كافران و يا محو و اثبات در عرصه دعاها و صدقات است و يا محو گناه با توبه و تبديل سيّئات به حسنات است و يا نابودى نسلى و استقرار نسل ديگرى به جاى آن و يا محو قمر و اثبات آفتاب و يا محو شب

--> ( 1 ) احقاف : 3 .